Logo Barnilka

Klimkówka i jezioro Klimkowskie

Klimkówka jest sołectwem położonym w Gminie Ropa. Wieś graniczy od północy z miejscowościami Ropa (siedziba gminy) i Łosie, od zachodu z Brunarami i Czarną, od południowego wschodu z Uściem Gorlickim i Kunkową. Na terenie wsi, w dolinie rzeki Ropy, znajduje się powstały w 1994r. zbiornik wodny, otoczony wzgórzami Beskidu Niskiego. Stanowi on największą atrakcję turystyczną regionu. Nazwa wsi pochodzi od imienia Klimek czyli Klemens, a pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1437 r., kiedy to Klimkówka należała do posiadłości Gładyszów. Przed 1528 r. przejęli ją Braniccy. W 1581 r. wieś liczyła 7 gospodarstw wołoskich i jedno sołtysie. W 1599 r. Jan Potocki kupił Klimkówkę oraz Bielankę, Łosie, Nowicę, Kunkową i Leszczyny od Samuela Branickiego. W ten sposób powstał tzw. „Kres klimkowski” - zespół wiosek łemkowskich należących do jednego właściciela i wspólnie zarządzanych. W 1643 r. dokonano podziału pomiędzy trzech braci Potockich: Wacław (znany poeta) otrzymał Łosie i Leszczyny, Jan - Bielankę i Nowicę, Jerzy - Klimkówkę i Kunkową. W ciągu XVII i XVIII w. kres klimkowski jeszcze kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Z tego okresu zachowała się Księga sądowa „Kresu klimkowskiego” zawierająca 1255 zapisów spraw z lat 1600 - 1762. Z 1685 r. pochodzi pierwsza wzmianka o cerkwi w Klimkówce choć już dwadzieścia lat wcześniej wymieniany jest tutejszy pop. Według tradycji w XVII w. ogrodnikiem w miejscowym dworze był Holender, który sprowadził tu nieznane dotąd ziemniaki. W okolicy Klimkówki w XIX w. rozpoczęto prymitywną eksploatację ropy naftowej, zbudowano też destylarnię. W okresie I wojny światowej folwark wykupił Jan Stapiński, który zwiększył wydobycie ropy i produkował smary. Postać Jana Stapińskiego jest ważna dla historii wsi, w okresie przedwojennym prowadził on w Klimkówce działalność społeczno – oświatową. Spis w 1921 r. wykazał w Klimkówce 87 rzymskich katolików, 367 grekokatolików i 22 Żydów. W latach 1931 - 32 większość łemkowskich mieszkańców przeszła na prawosławie. Większość mieszkańców wsi wywieziono w 1947 r. na Ziemie Zachodnie. Na początku lat siedemdziesiątych podjęto decyzję o budowie zapory wodnej w najwęższym miejscu przełomu Ropy zwanego „Pieninami Gorlickimi”. W wyniku kilkunastoletniej budowy powstała zapora licząca 210 m i maksymalnej wysokości 33 m. Jezioro zalewowe ma długość około 4,5 km i powierzchnię około 30 km2.

W centrum Klimkówki znajdowała się murowana cerkiew p.w. Zaśnięcia Bogarodzicy z 1914 r. - budowla o niespotykanej na Łemkowszczyźnie architekturze, zwieńczona pięcioma smukłymi wieżyczkami. Wysadzono ją w powietrze 27 maja 1983 r. w ramach niwelowania dna przyszłego zalewu. Niestety, nie wykonano uprzednio zaleconej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków inwentaryzacji cennej polichromii wewnątrz świątyni. Ikonostas przeniesiono do nowego kościoła, wzniesionego przy szosie na przełęczy. Miał on być wierną rekonstrukcją zniszczonej cerkwi, lecz przypomina ją tylko nieznacznie. Parafia rzymskokatolicka w Łosiu (użytkownik kościoła) tłumaczyła się trudnościami finansowymi, sprawa ta wzbudziła jednak silne kontrowersje w środowisku łemkowskim.

Łosie

Łosie to wieś położona przy dawnej, starej drodze wiodącej przez „Gorlickie Pieniny” do Wysowej, w odległości 18 km od Gorlic. Można tu dojechać z Szymbarku przez Bielankę. W Łosiu żyje 776 mieszkańców. Miejscowość ma charakter wsi letniskowej. Znajduje się tu poczta, nadleśnictwo i ośrodki wypoczynkowe. Mieszkańcy Łosia od wieków wyróżniali się dużą zaradnością. Zajmowali się handlem solą, winem węgierskim i bydłem. Słynęli z tradycji maziarskich. Nawet jeszcze do niedawna trudnili się produkcją mazi wyrabianej z ropy naftowej, a służącej do konserwowania i smarowania osi wozów. Maziarze łosiańscy rozwozili swą maź po całej Europie Środkowej co przynosiło im sławę i bogactwo oraz znajomość języków obcych. W październik 2009 roku odbyła się uroczystość otwarcia zagrody maziarskiej – nowej placówki Muzeum „Dwory Karwacjanów i Gładyszów”. W zagrodzie zgromadzono dwa wozy maziarskie, beczki, zalewajki, próbki mazi i ropy naftowej. Na ekspozycji zobaczyć można strój maziarza, dokumenty rodzin maziarskich. Uzupełnieniem są zdjęcia rodzin maziarskich, wozów, na których podróżowali, sprzedając produkty naftowe. Ogrom obszaru, na którym działali, doskonale ilustrują mapy. Ekspozycja została naukowo opracowana i zaprojektowana przez Marię Brylak-Załuską, etnografa a oprowadzaniem wizyt zajmuje się Pani Anna Kłapyk.

Osada stanowiąca własność królewską, w 1359 roku została nadana wraz z innymi w dolinie rzeki Ropy przez Kazimierza Wielkiego Janowi Gładyszowi. I tak przez długi czas Łosie było własnością rodów szlacheckich. W 1524 wieś rządząca się prawem niemieckim przeniesiona została na prawo wołoskie.

W XVI wieku stała się własnością Potockich, z rodu których wywodzi się Wacław Potocki uważany za najlepszego polskiego poetę XVII wieku. W czasie potopu szwedzkiego na początku popierał on swojego brata, który był stronnikiem króla szwedzkiego Karola Gustawa. Później w ramach rehabilitowania się za ten fakt prawie przez dwa lata jako porucznik chorągwi powiatu czchowskego walczył ze Szwedami i wrogimi oddziałami Rakoczego. Wacław Potocki wziął udział w oblężeniu Krakowa zimą 1656-57 r. pod dowództwem Jerzego Lubomirskiego. W odwecie wojsko Rakoczego napadło Łosie w maju 1657r.

W Łosiu uwagę zwraca cerkiew grekokatolicka z 1810 roku, która została znacznie rozbudowana w 1928 roku. Przy cerkwi znajduje się ładna, parawanowa dzwonnica z 1876 r. Obecnie świątynia służy wspólnie katolikom rzymskim i grekokatolickim. Wewnątrz znajduje się polichromia Mikołaja Golonki oraz ciekawy ikonostas barokowo-klasycystyczny z przełomu XVIII XIX wieku.

Składające się z prezbiterium, nawy i babińca cerkwie łemkowskie mogą występować w typie zachodniołemkowskim. W typie zachodniołemkowskim dominuje wieża zbudowana nad babińcem, nawa jest niższa, ale szersza, zaś prezbiterium jest najniższe, zakończone prosto lub wielobocznie. Z kolei w typie cerkwi wschodniołemkowskiej najwyższa jest nawa. cerkiew w Łosiu wzniesiono w stylu zachodniołemkowskim.

Cerkiew - cenny zabytek Łosia, wybudowane w XIX wieku domy mieszkalne, w tym chaty łemkowskie, przydrożne kapliczki, w tle górskie otoczenie Kiczery, Łysej Góry, Suchego Wierchu, a w południowej części wsi „Gorlickie Pieniny” - skalny przełom rzeki Ropy, to wszystko stanowi wspaniały krajobraz Łosia. Należy wspomnieć o miejscowym cmentarzu parafialnym usytuowanym na wzgórzu, gdzie znajdują się kwatery żołnierskie z 1915 roku. Pochowanych jest tu 60 żołnierzy armii austro-węgierskiej i 9 rosjan.

Uście Gorlickie

Uście Gorlickie - Wieś gminna założona przez Gładyszów pod koniec XIVw. Do II wojny światowej słynne były jarmarki w Uściu ściągające tłumy z Łemkowszczyzny po obu stronach granicy. W 1947 roku wysiedlono z Uścia cała ludność łemkowską, a wieś zasiedlili osadnicy polscy z Pogórza.

W skład wsi wchodzi przysiółek Oderne początkami sięgający XVII w. kiedy w okolicy zaczęło się rozwijać hutnictwo szkła. Miejscowość zamieszkiwali Polacy sprowadzeni do pracy w hucie. Wielu mieszkańców Odernego walczyło w Legionach Polskich, było członkami Polskiej Organizacji Wojskowej, walczyło w wojnie polsko-bolszewickiej. Mały drewniany kościółek z 1898 r. jako świątynia filialna dawniej parafii Ropa obecnie parafii rzymsko-katolickiej w Uściu Gorlickim.

W miejscowości Uście Gorlickie znajduje się cerkiew z roku 1786, kaplica cmentarna z 1876 r., nowobudowany kościół rzymskokatolicki, 6-klasowa szkoła podstawowa, gimnazjum, urząd gminy, bank spółdzielczy, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, komisariat policji, ośrodek zdrowia, Ludowy Klub Sportowy (pełnowymiarowy stadion sportowy), jednostka OSP, stacja paliw, cmentarz nr 57 z I wojny światowej oraz w centrum wsi pomnik poświęcony poległym Łemkom – członkom podziemia oraz Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego.

 

Architekt domu: Pracownia Projektowa „ARCHITEKT” mgr inż.arch. Janusz Rotko - Gorlice, Polska
Architekt wnętrz: Arch. Francisco Silvan, http://www.arquitecturadeinterior.com/ - Madryt, Hiszpania
Wykonanie strony i opieka informatyczna: http://www.radsoft.pl/pl/